Turkish Arabic English German Russian

Kolposkopi ile Smear Arasındaki Fark Nedir?

Kolposkopi ile Smear Arasındaki Fark Nedir?

Smear, rahim ağzından fırçayla hücre alınıp laboratuvarda incelendiği bir tarama testidir; şikâyeti olmayan kadınlara düzenli aralıklarla yapılır. Kolposkopi ise rahim ağzının büyütmeli bir cihazla incelendiği ve şüpheli alandan biyopsi (doku örneği) alınabildiği ileri inceleme yöntemidir; yalnızca smear veya HPV testinde anormallik çıktığında uygulanır. Smear “daha yakından bakmak gerekir mi?” sorusunu, kolposkopi “sorun nerede ve ne düzeyde?” sorusunu yanıtlar. İki test birbirinin alternatifi değil, aynı sürecin ardışık adımlarıdır.

Çekmeköy’deki muayenehanemde bu konuda iki yanlış anlamayla sık karşılaşıyorum. Birincisi, kolposkopinin “daha gelişmiş bir smear” sanılması: Bazı hastalar smear yerine doğrudan kolposkopi yaptırmak istiyor, bazıları da smear’i normal çıktığı için HPV pozitifliğine rağmen kolposkopiye gerek olmadığını düşünüyor. İkincisi, kolposkopiye yönlendirilmenin kanser tanısı gibi algılanması. Oysa kolposkopi kanser olduğunuz için değil, tarama testindeki şüpheyi netleştirmek için yapılır ve çoğu zaman takip kararıyla sonuçlanır. Bu yazıda iki testi yan yana anlatıyorum.

Smear testi nedir?

Smear (Pap smear, Pap testi), rahim ağzındaki hücrelerin mikroskop altında incelenmesine dayanan bir tarama testidir. Jinekolojik muayene sırasında vajinaya spekulum (muayene aleti) yerleştirilir ve rahim ağzından yumuşak bir fırçayla hücre örneği alınır. Örnek özel bir sıvıya konularak patoloji laboratuvarına gönderilir. İşlem 1-2 dakika sürer; çoğu kadın yalnızca hafif bir baskı hisseder.

Smear’in özelliği, hiçbir şikâyeti olmayan kadınlara yapılmasıdır. Sonuç “normal” ya da “anormal hücre görüldü” şeklinde gelir. Anormal sonuç bir tanı değildir; rahim ağzına daha yakından bakılması gerektiğini gösterir. Aynı örnekten HPV testi de çalışılabilir.

Kolposkopi nedir?

Kolposkopi, rahim ağzının kolposkop adı verilen büyütmeli ve ışıklı bir cihazla incelenmesidir. Cihaz vücuda girmez; vajinanın dışından bakar. Hekim rahim ağzına özel solüsyonlar sürer; anormal hücrelerin bulunduğu alanlar renk değişikliğiyle belirginleşir. Şüpheli görülen noktadan biyopsi alınır ve patolojiye gönderilir.

Kolposkopi bir tarama testi değildir. Tarama testinde çıkan şüphenin kaynağını bulmak için yapılır. İnceleme 10-20 dakika sürer ve çoğunlukla anestezi gerektirmez.

Kolposkopi ile smear arasındaki farklar

ÖzellikSmearKolposkopi
AmaçTarama: Anormal hücre var mı?İleri inceleme: Anormallik nerede, ne düzeyde?
Kimlere yapılır?Şikâyeti olmayan kadınlara, düzenli aralıklarlaSmear veya HPV sonucu anormal olanlara, şüpheli bulgusu olanlara
Nasıl yapılır?Fırçayla hücre örneği alınırBüyütme altında incelenir, gerekirse biyopsi alınır
Ne incelenir?Yüzeyden dökülen hücrelerDokunun görünümü ve biyopsiyle dokunun kendisi
Süre1-2 dakika10-20 dakika
AğrıGenellikle yok, hafif baskı hissiİnceleme ağrısız; biyopside kısa süreli kramp
Sonuç süresiGenellikle 1-2 haftaİnceleme bulgusu aynı gün, biyopsi sonucu 1-2 hafta
Sonuç ne söyler?Risk işareti verir, tanı koymazBiyopsiyle kesin tanı konur
SıklıkDüzenli aralıklarla tekrarlanırYalnızca gerektiğinde yapılır
İşlem sonrasıKısıtlama yokBiyopsi alındıysa 1-2 hafta bazı kısıtlamalar

HPV testi bu ikisinin neresinde duruyor?

Rahim ağzı taramasında üçüncü bir test daha vardır: HPV DNA testi. Smear ile aynı şekilde, rahim ağzından fırçayla alınan örnekte çalışılır; hasta açısından işlem aynıdır. Fark, aranan şeydedir:

  • HPV testi: Rahim ağzı kanserine yol açabilen yüksek riskli virüs tipleri var mı?
  • Smear: Hücrelerde değişiklik başlamış mı?
  • Kolposkopi: Değişiklik nerede, ne kadar ilerlemiş?

Türkiye’de ulusal tarama programı kapsamında 30-65 yaş arası kadınlara beş yılda bir HPV-DNA testi ile tarama yapılır; bu tarama aile sağlığı merkezleri ve KETEM’lerde ücretsizdir. Bu programdan veya özel muayeneden gelen anormal sonuçlar, kolposkopinin en sık nedenidir.

Hangi durumda hangisi yapılır?

  1. Düzenli tarama: Şikâyeti olmayan kadına smear, HPV testi veya ikisi birlikte yapılır.
  2. Sonuç normalse: Bir sonraki tarama zamanına kadar ek işlem gerekmez.
  3. Sonuç anormalse veya HPV 16/18 saptandıysa: Kolposkopi planlanır. Hafif ve belirsiz sonuçlarda hekim önce testin tekrarını da önerebilir.
  4. Kolposkopide şüpheli alan görülürse: Biyopsi alınır.
  5. Biyopsi sonucuna göre: Takip ya da tedavi kararı verilir.
  6. Sonrasında: Smear ve HPV testleriyle düzenli kontrol sürer.

Görüldüğü gibi smear sürecin hem başında hem sonunda yer alır. Kolposkopi ise yalnızca arada, gerektiğinde devreye girer.

Smear normal çıktıysa kolposkopi gerekir mi?

Çoğu zaman gerekmez. Ancak smear’in normal olması bazı durumlarda tek başına yeterli sayılmaz. Tek bir smear her hücre değişikliğini yakalayamayabilir; bu nedenle aşağıdaki durumlarda smear normal olsa da kolposkopi önerilebilir:

  • HPV 16 veya HPV 18 pozitifliği
  • Diğer yüksek riskli HPV tiplerinin tekrarlanan testlerde pozitif kalması
  • Muayenede rahim ağzında şüpheli görünüm
  • Cinsel ilişki sonrası kanama gibi açıklanamayan yakınmalar
  • Daha önce kanser öncesi lezyon nedeniyle tedavi görmüş olmak

Smear yerine doğrudan kolposkopi yaptırılabilir mi?

Tarama amacıyla önerilmez. Kolposkopi daha uzun süren, deneyim gerektiren ve yorumu hekime bağlı bir incelemedir. Şikâyeti ve anormal test sonucu olmayan bir kadında yapıldığında, kendiliğinden düzelecek önemsiz görünümler nedeniyle gereksiz biyopsi alınmasına ve gereksiz kaygıya yol açabilir.

Tarama testinin basit, hızlı ve tekrarlanabilir olması gerekir; smear ve HPV testi bu özellikleri taşır. Kolposkopinin değeri, bu testlerin işaret ettiği kadınlarda ortaya çıkar. Daha ayrıntılı inceleme, her kadın için daha doğru sonuç anlamına gelmez.

Smear ile kolposkopi sonucu uyuşmazsa ne olur?

Bazen iki testin sonucu birbirini tutmaz. En sık iki durum görülür:

  • Smear anormal, kolposkopi normal: Değişiklik rahim ağzı kanalının içinde, kolposkopla görülemeyen bölgede olabilir. Bu durumda kanaldan örnek alınması (endoservikal küretaj) veya testlerin belirli aralıklarla tekrarı gündeme gelir.
  • Smear hafif, biyopsi daha ileri: Karar biyopsi sonucuna göre verilir; çünkü biyopsi dokunun kendisini, smear ise yüzeyden dökülen hücreleri gösterir.

Uyuşmazlık bir hata olduğu anlamına gelmez; iki testin farklı şeyleri ölçmesinin doğal sonucudur. Hekiminiz iki sonucu birlikte değerlendirerek takip planını belirler.

Testlerden önce nelere dikkat edilmeli?

Hazırlık iki test için büyük ölçüde aynıdır:

  • Adet kanaması sırasında yapılmaz; adet bitiminden sonraki günler tercih edilir.
  • İşlemden 24-48 saat önce cinsel ilişki, vajinal duş, fitil ve krem kullanımından kaçınılır.
  • Gebelikte her iki test de yapılabilir; gebe olduğunuzu veya şüphenizi hekiminize bildirin.
  • Kolposkopide biyopsi alınabileceği için kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız önceden haber verin.

Sık sorulan sorular

Smear ile kolposkopi aynı şey mi?

Hayır. Smear, rahim ağzından fırçayla hücre alınan ve sağlıklı kadınlara düzenli yapılan bir tarama testidir. Kolposkopi ise rahim ağzının büyütme altında incelendiği, gerektiğinde biyopsi alınan ileri bir incelemedir. Smear olası bir sorunu işaret eder; kolposkopi bu sorunun yerini ve derecesini belirler. Biri diğerinin yerine geçmez.

Smear’im normal ama HPV pozitif, kolposkopi gerekir mi?

Saptanan HPV tipine bağlıdır. HPV 16 veya 18 pozitifse smear normal olsa bile kolposkopi önerilir, çünkü bu tipler kanser öncesi değişikliklerle en sık ilişkilendirilen tiplerdir. Diğer yüksek riskli tiplerde genellikle bir yıl sonra testler tekrarlanır; pozitiflik sürerse kolposkopi yapılır. Kararı hekiminiz yaşınıza ve önceki sonuçlarınıza göre verir.

Kolposkopi smear’den daha mı güvenilir?

İki test farklı sorulara yanıt verdiği için doğrudan karşılaştırılamaz. Smear geniş kitleleri taramak için uygundur ancak tek bir smear bazı değişiklikleri kaçırabilir; bu yüzden düzenli tekrarlanır. Kolposkopi şüpheli alanı doğrudan gösterir ve biyopsi alınmasını sağlar. Kesin tanıyı kolposkopi sırasında alınan biyopsinin patoloji sonucu koyar.

Kolposkopi ile smear aynı gün yapılabilir mi?

Evet, yapılabilir. Son smear üzerinden uzun süre geçmişse veya sonuç başka bir merkezde alınmışsa hekim kolposkopi öncesinde yeni bir smear ve HPV örneği alabilir. Örnek, solüsyonlar sürülmeden önce alınır. Yakın tarihli ve yeterli bir smear sonucu varsa tekrar alınmasına gerek kalmaz; doğrudan kolposkopiye geçilir.

Smear testi ne sıklıkla yapılmalı?

Türkiye’de ulusal tarama programı kapsamında 30-65 yaş arası kadınlara beş yılda bir HPV-DNA testi ile tarama yapılır. Uluslararası kılavuzlar ise cinsel yaşamı başlamış kadınlarda taramaya 21 yaşında, üç yılda bir smear ile başlanmasını önerir. Önceki sonucu anormal olan veya bağışıklığı baskılanmış kadınlarda aralık kısalır; sıklığı hekiminiz belirler.

Kolposkopi yapıldıktan sonra smear’e devam etmek gerekir mi?

Evet. Kolposkopi o günkü durumu gösterir; ileriye dönük koruma sağlamaz. Kolposkopi veya biyopsi sonucu normal çıksa bile hekimin belirlediği aralıklarla smear ve HPV testleri sürdürülür. Kanser öncesi lezyon nedeniyle tedavi görmüş kadınlarda takip daha sık ve daha uzun süreli yapılır. Taramayı bırakmak, yeni gelişebilecek değişikliklerin gözden kaçmasına yol açar.

Randevu

Smear sonucunuzda anormallik bildirildiyse, HPV testiniz pozitif çıktıysa ya da son taramanızın üzerinden uzun süre geçtiyse, hangi testin gerektiğini muayenede birlikte belirleyebiliriz. Elinizdeki eski smear, HPV ve patoloji raporlarını yanınızda getirmeniz, gereksiz tekrarları önler ve karşılaştırma yapmamızı sağlar. Çoğu zaman tek bir görüşmede hem sonucunuzun ne anlama geldiği hem de sonraki adım netleşir.

Op. Dr. İrfan Tarhan, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı olarak Çekmeköy’deki muayenehanesinde jinekolojik muayene, smear ve HPV taraması, kolposkopi ve rahim ağzı biyopsisi hizmeti vermektedir. Tedavi gerektiren durumlarda LEEP ve konizasyon işlemleri çalıştığı özel hastanede yapılır. Çekmeköy’de jinekolog arayan veya İstanbul’da rahim ağzı taraması için kadın doğum doktoru görüşü almak isteyen hastalar randevu için aşağıdaki butonu kullanabilir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Hangi testin, ne zaman ve hangi sıklıkla yapılacağı ile sonuçların yorumu kişiye özel olarak hekim tarafından belirlenir.

irfan tarhan facebook