Smear, rahim ağzından fırçayla hücre alınıp laboratuvarda incelendiği bir tarama testidir; şikâyeti olmayan kadınlara düzenli aralıklarla yapılır. Kolposkopi ise rahim ağzının büyütmeli bir cihazla incelendiği ve şüpheli alandan biyopsi (doku örneği) alınabildiği ileri inceleme yöntemidir; yalnızca smear veya HPV testinde anormallik çıktığında uygulanır. Smear “daha yakından bakmak gerekir mi?” sorusunu, kolposkopi “sorun nerede ve ne düzeyde?” sorusunu yanıtlar. İki test birbirinin alternatifi değil, aynı sürecin ardışık adımlarıdır.
Çekmeköy’deki muayenehanemde bu konuda iki yanlış anlamayla sık karşılaşıyorum. Birincisi, kolposkopinin “daha gelişmiş bir smear” sanılması: Bazı hastalar smear yerine doğrudan kolposkopi yaptırmak istiyor, bazıları da smear’i normal çıktığı için HPV pozitifliğine rağmen kolposkopiye gerek olmadığını düşünüyor. İkincisi, kolposkopiye yönlendirilmenin kanser tanısı gibi algılanması. Oysa kolposkopi kanser olduğunuz için değil, tarama testindeki şüpheyi netleştirmek için yapılır ve çoğu zaman takip kararıyla sonuçlanır. Bu yazıda iki testi yan yana anlatıyorum.
Smear (Pap smear, Pap testi), rahim ağzındaki hücrelerin mikroskop altında incelenmesine dayanan bir tarama testidir. Jinekolojik muayene sırasında vajinaya spekulum (muayene aleti) yerleştirilir ve rahim ağzından yumuşak bir fırçayla hücre örneği alınır. Örnek özel bir sıvıya konularak patoloji laboratuvarına gönderilir. İşlem 1-2 dakika sürer; çoğu kadın yalnızca hafif bir baskı hisseder.
Smear’in özelliği, hiçbir şikâyeti olmayan kadınlara yapılmasıdır. Sonuç “normal” ya da “anormal hücre görüldü” şeklinde gelir. Anormal sonuç bir tanı değildir; rahim ağzına daha yakından bakılması gerektiğini gösterir. Aynı örnekten HPV testi de çalışılabilir.
Kolposkopi, rahim ağzının kolposkop adı verilen büyütmeli ve ışıklı bir cihazla incelenmesidir. Cihaz vücuda girmez; vajinanın dışından bakar. Hekim rahim ağzına özel solüsyonlar sürer; anormal hücrelerin bulunduğu alanlar renk değişikliğiyle belirginleşir. Şüpheli görülen noktadan biyopsi alınır ve patolojiye gönderilir.
Kolposkopi bir tarama testi değildir. Tarama testinde çıkan şüphenin kaynağını bulmak için yapılır. İnceleme 10-20 dakika sürer ve çoğunlukla anestezi gerektirmez.
| Özellik | Smear | Kolposkopi |
|---|---|---|
| Amaç | Tarama: Anormal hücre var mı? | İleri inceleme: Anormallik nerede, ne düzeyde? |
| Kimlere yapılır? | Şikâyeti olmayan kadınlara, düzenli aralıklarla | Smear veya HPV sonucu anormal olanlara, şüpheli bulgusu olanlara |
| Nasıl yapılır? | Fırçayla hücre örneği alınır | Büyütme altında incelenir, gerekirse biyopsi alınır |
| Ne incelenir? | Yüzeyden dökülen hücreler | Dokunun görünümü ve biyopsiyle dokunun kendisi |
| Süre | 1-2 dakika | 10-20 dakika |
| Ağrı | Genellikle yok, hafif baskı hissi | İnceleme ağrısız; biyopside kısa süreli kramp |
| Sonuç süresi | Genellikle 1-2 hafta | İnceleme bulgusu aynı gün, biyopsi sonucu 1-2 hafta |
| Sonuç ne söyler? | Risk işareti verir, tanı koymaz | Biyopsiyle kesin tanı konur |
| Sıklık | Düzenli aralıklarla tekrarlanır | Yalnızca gerektiğinde yapılır |
| İşlem sonrası | Kısıtlama yok | Biyopsi alındıysa 1-2 hafta bazı kısıtlamalar |
Rahim ağzı taramasında üçüncü bir test daha vardır: HPV DNA testi. Smear ile aynı şekilde, rahim ağzından fırçayla alınan örnekte çalışılır; hasta açısından işlem aynıdır. Fark, aranan şeydedir:
Türkiye’de ulusal tarama programı kapsamında 30-65 yaş arası kadınlara beş yılda bir HPV-DNA testi ile tarama yapılır; bu tarama aile sağlığı merkezleri ve KETEM’lerde ücretsizdir. Bu programdan veya özel muayeneden gelen anormal sonuçlar, kolposkopinin en sık nedenidir.
Görüldüğü gibi smear sürecin hem başında hem sonunda yer alır. Kolposkopi ise yalnızca arada, gerektiğinde devreye girer.
Çoğu zaman gerekmez. Ancak smear’in normal olması bazı durumlarda tek başına yeterli sayılmaz. Tek bir smear her hücre değişikliğini yakalayamayabilir; bu nedenle aşağıdaki durumlarda smear normal olsa da kolposkopi önerilebilir:
Tarama amacıyla önerilmez. Kolposkopi daha uzun süren, deneyim gerektiren ve yorumu hekime bağlı bir incelemedir. Şikâyeti ve anormal test sonucu olmayan bir kadında yapıldığında, kendiliğinden düzelecek önemsiz görünümler nedeniyle gereksiz biyopsi alınmasına ve gereksiz kaygıya yol açabilir.
Tarama testinin basit, hızlı ve tekrarlanabilir olması gerekir; smear ve HPV testi bu özellikleri taşır. Kolposkopinin değeri, bu testlerin işaret ettiği kadınlarda ortaya çıkar. Daha ayrıntılı inceleme, her kadın için daha doğru sonuç anlamına gelmez.
Bazen iki testin sonucu birbirini tutmaz. En sık iki durum görülür:
Uyuşmazlık bir hata olduğu anlamına gelmez; iki testin farklı şeyleri ölçmesinin doğal sonucudur. Hekiminiz iki sonucu birlikte değerlendirerek takip planını belirler.
Hazırlık iki test için büyük ölçüde aynıdır:
Hayır. Smear, rahim ağzından fırçayla hücre alınan ve sağlıklı kadınlara düzenli yapılan bir tarama testidir. Kolposkopi ise rahim ağzının büyütme altında incelendiği, gerektiğinde biyopsi alınan ileri bir incelemedir. Smear olası bir sorunu işaret eder; kolposkopi bu sorunun yerini ve derecesini belirler. Biri diğerinin yerine geçmez.
Saptanan HPV tipine bağlıdır. HPV 16 veya 18 pozitifse smear normal olsa bile kolposkopi önerilir, çünkü bu tipler kanser öncesi değişikliklerle en sık ilişkilendirilen tiplerdir. Diğer yüksek riskli tiplerde genellikle bir yıl sonra testler tekrarlanır; pozitiflik sürerse kolposkopi yapılır. Kararı hekiminiz yaşınıza ve önceki sonuçlarınıza göre verir.
İki test farklı sorulara yanıt verdiği için doğrudan karşılaştırılamaz. Smear geniş kitleleri taramak için uygundur ancak tek bir smear bazı değişiklikleri kaçırabilir; bu yüzden düzenli tekrarlanır. Kolposkopi şüpheli alanı doğrudan gösterir ve biyopsi alınmasını sağlar. Kesin tanıyı kolposkopi sırasında alınan biyopsinin patoloji sonucu koyar.
Evet, yapılabilir. Son smear üzerinden uzun süre geçmişse veya sonuç başka bir merkezde alınmışsa hekim kolposkopi öncesinde yeni bir smear ve HPV örneği alabilir. Örnek, solüsyonlar sürülmeden önce alınır. Yakın tarihli ve yeterli bir smear sonucu varsa tekrar alınmasına gerek kalmaz; doğrudan kolposkopiye geçilir.
Türkiye’de ulusal tarama programı kapsamında 30-65 yaş arası kadınlara beş yılda bir HPV-DNA testi ile tarama yapılır. Uluslararası kılavuzlar ise cinsel yaşamı başlamış kadınlarda taramaya 21 yaşında, üç yılda bir smear ile başlanmasını önerir. Önceki sonucu anormal olan veya bağışıklığı baskılanmış kadınlarda aralık kısalır; sıklığı hekiminiz belirler.
Evet. Kolposkopi o günkü durumu gösterir; ileriye dönük koruma sağlamaz. Kolposkopi veya biyopsi sonucu normal çıksa bile hekimin belirlediği aralıklarla smear ve HPV testleri sürdürülür. Kanser öncesi lezyon nedeniyle tedavi görmüş kadınlarda takip daha sık ve daha uzun süreli yapılır. Taramayı bırakmak, yeni gelişebilecek değişikliklerin gözden kaçmasına yol açar.
Smear sonucunuzda anormallik bildirildiyse, HPV testiniz pozitif çıktıysa ya da son taramanızın üzerinden uzun süre geçtiyse, hangi testin gerektiğini muayenede birlikte belirleyebiliriz. Elinizdeki eski smear, HPV ve patoloji raporlarını yanınızda getirmeniz, gereksiz tekrarları önler ve karşılaştırma yapmamızı sağlar. Çoğu zaman tek bir görüşmede hem sonucunuzun ne anlama geldiği hem de sonraki adım netleşir.
Op. Dr. İrfan Tarhan, kadın hastalıkları ve doğum uzmanı olarak Çekmeköy’deki muayenehanesinde jinekolojik muayene, smear ve HPV taraması, kolposkopi ve rahim ağzı biyopsisi hizmeti vermektedir. Tedavi gerektiren durumlarda LEEP ve konizasyon işlemleri çalıştığı özel hastanede yapılır. Çekmeköy’de jinekolog arayan veya İstanbul’da rahim ağzı taraması için kadın doğum doktoru görüşü almak isteyen hastalar randevu için aşağıdaki butonu kullanabilir.
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz. Hangi testin, ne zaman ve hangi sıklıkla yapılacağı ile sonuçların yorumu kişiye özel olarak hekim tarafından belirlenir.
Randevu talebini gönderdikten sonra en kısa zamanda sizlere belirtmiş olduğunuz telefon numarasından dönüş sağlanacaktır.
İşleminiz devam etmektedir.
Lütfen Bekleyiniz...Lütfen Bekleyiniz